Aynalar

Işık Aynaya Gelince..


Işık düz aynaya geldiği zaman tüm yüzeylerde olduğu gibi yansıma gerçekleşir. Bu yansıma sonucu ise görüntü oluşur. Oluşan görüntü evimizde bulunan aynalarda gözlemleyebileceğimiz bir görüntüdür.
Aşağıdaki linkte aynalarda gerçekleşen yansıma kurallarına göre oluşabilecek görüntü ile ilgili keyifli bir oyun bulunmaktadır.

Oyun için tıklayınız.

Düz aynalarda oluşan görüntünün özellikleri;
• Aynaya uzaklığı ile cismin aynaya uzaklığı birbirine eşittir.
• Cismin boyu görüntünün boyuna eşittir.
• Ayna cismin simetriğini gösterir.
Ambulanslarda arabanın üzerindeki yazının neden ters olduğunu hiç düşündünüz mü?

Bu düz aynaların cismin simetriğini göstermesi ile ilgilidir. öndeki arabanın şoförü dikiz aynasından arkadaki ambulans yazısını bu sayede hızlıca, düz bir şekilde okuyabilir.

Düz aynaların farklı alanlardaki kullanımlarıyla ilgili ‘periskop’ mekanizması incelenebilir.

Bu alet sayesinde deniz altından hiç çıkmadan su yüzeyi gözlemlenebilir. Periskop bunu yapısında bulunan iki düz ayna ile ışığı yansıtarak sağlar.

Düz Ayna Bükülürse

Düz aynanın içe doğru büküldüğünü düşünürsek ayna çukur bir görüntüye sahip olacaktır. Bu tip aynalara çukur ayna denilmektedir. Tam tersi düz bir aynanın dışa doğru büküldüğü düşünülürse ayna tümsek şeklini alacaktır. Bu tip aynalara ise tümsek ayna denir. Aynaların şekillerinin değişmesiyle oluşan görüntünün özellikleri de değişir.  Bu aynalar küresel aynalardır.

Küçük bir hikaye yardımıyla tümsek ve çukur aynalardaki görüntünün özelliklerini tahmin etmeye çalışalım.

Yorucu bir günün ardından otobüse binen ali, arka koltukta boş bir yere oturmuştu. Basketbol maçı sonrasında çok yorulan Ali oturduğu koltukta uyuyakalmıştı. Otobüs şoförünün sesiyle uyanan Ali otobüste tek kaldığını ve hala son durağa gelmediklerini fark etti. Nasıl olmuştu da Şoför Ali’yi otobüsün en arkasından görmüştü? 

Şoförün yanındaki kapıdan inen Ali inerken merakına yenilip beni nasıl gördünüz diye sordu. ‘Aynadan’ cevabını alan Ali çok şaşırdı çünkü bu ayna evdeki aynalarına hiç benzemiyor koca otobüsü minicik bir şekilde gösteriyordu. Ali hemen eve gidip araştırma yapmalıydı.

Ali’nin bindiği otobüsün aynası tüm otobüsü gösterdiğine göre görüntüleri küçültüp hepsini göstermiş olmalıdır. Bu tip aynalar tümsek aynalardır.

Çukur ayna ise tüm alanın görüntüsünü almak yerine cismin bir bölgesini detaylı bir şekilde gösterir.  Çukur aynada görüntü yakındayken düz ve büyüktür. Ancak uzaklaştıktan sonra ters olur ve küçülür. Bu belli bir noktadan sonra gerçekleşir. Bu nokta odak noktası olarak adlandırılmaktadır. Odak noktası ışınların toplandığı noktadır. Odak noktası ‘f’ ile gösterilir.

Küresel aynalar üzerine gönderilen ve bu aynalardan yansıyan ışığın yolu asal eksen olarak adlandırılan bir doğruya göre tanımlanır.

Çukur aynaya düşen bir ışın odak noktasında toplandıktan sonra doğrultu ve yönünü değiştirmeden yayılmasını sürdürür. Aynanın ortasından geçen çizginin asal eksen olduğu varsayılır. Odak noktasının daha gerisinde ise merkez olduğu varsayılmaktadır.

Çukur ayna ile illüzyon

Videoda çukur ayna ve tümsek aynanın özelliklerinden faydalanılarak illüzyon yapılmıştır.

Yukarıda belirtilen özellikleri sayesinde çukur aynalar makyaj aynası, dişçi aynası olarak kullanılırken; tümsek aynalar da mağazalarda güvenlik aynası, otomobillerde yan ayna olarak kullanılır. Düz aynalar ise ev ve berberlerde kullanılır.